رۋحاني وركەنيەت گۇلدەرى تيانشاننىڭ تۇستىگى مەن تەرىستىگىندە قۇلپىردى

    − ج ك پ اۆتونوميالى رايوندىق 8 - قۇرىلتايىنان بەرگى ەكونوميكا مەن قوعام دامۋىنىڭ جەتىستىكتەرى جونىندەگى جەلىلەس حابار (10)

    ياڭ يىڭچۇن

    ۇيعۇر تىلىندە «داشي» دەگەن ءسوزدىڭ ماعىناسى «سورتاڭ جەر». قازان ايىندا، ءتىلشى مەملەكەتتىك وركەنيەتتى قىستاق − داشي قىستاعىنا بارىپ، بۇل اراداعى رەتتى جوبالانىپ سالىنعان باتىس ۇلگىسىندەگى ساياجايلاردى، قايشالىسقان جەكەلىك كولىكتەردى، سونداي - اق قوي ۇستىنە بوز تورعاي جۇمىرتقالاعان تىنىشتىقتى ءوز كوزىمەن كوردى... بەرەكەلى دە جاراسىمدى، باي دا وركەنيەتتى دوڭگەلەك داۋلەتتى قىستاق بوي كوتەرىپتى.

    «قالتا قامپايىپ، رۋحاني بەينە جاقساردى». داشيدىڭ وزگەرىسى شينجياڭداعى 5 جىلدان بەرگى كەرەمەت وزگەرىستەردىڭ كىشىرەيتىلگەن بەينەسى. ج ك پ اۆتوتونوميالى رايوندىق 8 - قۇرىلتايىنان بەرى، شينجياڭ ورتالىقتىڭ رۋحاني وركەنيەت قۇرىلىسىنا قاتىستى ءبىر قىدىرۋ شەشىمدەرى مەن ورنالاستىرۋلارىن جاپپاي دايەكتى تياناقتاندىرىپ، سوتسياليستىك وزەكتى قۇن كوزقاراسىن جەتىلدىرۋدى جانە امالياتتان وتكىزۋدى ارقاۋ ەتىپ، تۇتاس قوعامدا شىنايىلىقتى، ىزگىلىكتى، سۇلۋلىقتى ساۋلەلەندىرىپ، وڭ ەنەرگيا تاراتتى، رۋحاني وركەنيەت گۇلدەرى تيانشاننىڭ تۇستىگى مەن تەرىستىگىندە جايقالا قۇلپىردى.

    وركەنيەت قۇرىلىسى جۇرت جۇرەگىنە تەرەڭ ۇيالادى

    لي حانچاۋ كورلا قالاسىنداعى قاراپايىم فوتو سۋرەتشى، ول ءار كۇنى تاڭەرتەڭ تاڭ بوزىنان ورنىنان تۇرىپ، فوتو اپپاراتىمەن المۇرت قالاسىنداعى وزگەرىستەردى ەستەلىككە الىپ كەلەدى. وتكەن عاسىردىڭ 90 - جىلدارىنىڭ باس شەنىندە، لي حانچاۋدىڭ ەكرانىنداعى كورلادا «بىرنەشە توپىراق جول، كونە توز جەر ۇيلەر» عانا بار بولاتىن. ءداۋىردىڭ دامۋىنا ساي، اسىرەسە، ج ك پ اۆتونوميالى رايوندىق 8 - قۇرىلتايىنان بەرى، ول تۇسىرگەن سۋرەتتەردە قالادا وراسان زور وزگەرىس بولعان. قازىر بۇل قالانىڭ بەينەسى سىزىپ قويعان سۋرەتتەن اۋمايدى: جاسىل اعاش، حوش ءيىستى ءشوپ، قۇلپىرعان گۇل؛ شاعىن كوپىر، اعىپ جاتقان وزەن، ۇيلەر. «قالانىڭ بەينەسى وزگەردى، حالىق جۇرتشىلىعىنىڭ رازى بولۋ دارەجەسى مەن باقىت كورسەتكىشى كىدىرىسسىز جوعارىلاپ بارادى». لي حانچاۋ وسى وزگەرىستەردىڭ ءبارىن مەملەكەتتىك وركەنيەتتى قالا قۇرۋ قىزمەتىنىڭ ەڭبەك ناتيجەسى دەپ قارادى.

    بىلتىر 28 - اقپاندا بەيجيڭدە اشىلعان مەملەكەتتىك رۋحاني وركەنيەت قۇرىلىسى قىزمەتىنىڭ ماداقتاۋ - سيلاۋ جانە لەي فىڭنان ۇيرەنۋ ەرىكتى قىزمەت وتەۋ جينالىسىندا شىحىزى قالاسى مەملەكەتتىك وركەنيەتتى قالا اتاعىنا يە بولدى، قارامايلى قالاسى مەن كورلا قالاسى مەملەكەتتىك وركەنيەتتى قالا اتاعىنا قايتالاي يە بولدى، كۇشار اۋدانىنىڭ اعى اۋىلى لاڭگار قىستاعى سياقتى 21 قىستاق - قالاشىق مەملەكەتتىك وركەنيەتتى قىستاق - قالاشىقتاردىڭ قاتارىنان ورىن الدى، ءۇرىمجى تەمىر جول مەكەمەسىنىڭ ءۇرىمجى ۆوكزالى سياقتى 57 ورىن مەملەكەتتىك وركەنيەتتى ورىن اتاعىنا يە بولدى. شينجياڭداعى مەملەكەتتىك وركەنيەتتى قالالاردىڭ سانى باتىس تەرىستىكتەگى 5 ولكەنىڭ ىشىندە ماڭداي الدى ورىندى يەلەدى.

    مەملەكەتتىك وركەنيەتتى قالا اتاعىنا تۇڭعىش رەت يە بولعان شىحىزى قالاسى بەرتىنگى جىلداردا وركەنيەتتى قالا قۇرىلىسىن تاباندىلىقپەن مىقتى ۇستاپ، قالانى باسقارۋدى جانە قالا تۇرعىندارىنىڭ ساپاسىن ءوسىرۋدى زور كۇشپەن ىلگەرىلەتتى. تۇتاس قالادا وركەنيەتتى قالا قۇرۋعا 300 مىڭنان كوبىرەك ادام قاتىناسى، پارتيا مۇشەلەرىنەن، قارتتاردان، جەلەكتىلەردەن، جاستاردان، حالىق اراسىنان 700 نەشە ەرىكتى قىزمەت كورسەتۋ اترەتى قۇرىلدى، جاس ەرىكتىلەردىڭ سانى 32 مىڭ ادامنان استى، قالا تۇرعىندارى بۇعان بەلسەنە، ىقىلاسپەن قاتىناسىپ، مەملەكەتتىك وركەنيەتتى قالا قۇرۋ ىستەرىنىڭ ءساتتى بولۋىنا بەرىك نەگىز قالادى.

    وركەنيەتتى قالا تۇرعىنى بولماسا، وركەنيەتتى قالا دا بولمايدى، قالا تۇرعىندارىنىڭ ساپاسى جاپپاي وسىرىلمەسە، وركەنيەتتى قالا قۇرۋدان اۋىز اشۋ دا مۇمكىن ەمەس. وركەنيەتتى قالا − ءبىر قالانىڭ ەكونوميكالىق قۇرىلىسى، ساياسي قۇرىلىسى، وركەنيەت قۇرىلىسى، قوعامدىق قۇرىلىسى، ەكولوگيالىق وركەنيەت قۇرىلىسى سىندى «بەستى ءبىر تۇلعالاندىرۋدىڭ» جاپپاي سايكەستى دامۋىنىڭ كەشەندى بەينەسى، بۇقارالىق رۋحاني وركەنيەت قۇرۋ قيمىلدارىنىڭ جەتەكشى ينجەنەرياسى.

    ج ك پ اۆتونوميالى رايوندىق 8 - قۇرىلتايىنان بەرى، تۇتاس رايونىمىزدىڭ رۋحاني وركەنيەت قۇرىلىسى قىزمەتى ورتالىقتىڭ شەشىمدەرى مەن ورنالاستىرۋلارى بويىنشا، سوتسياليستىك وزەكتى قۇن كوزقاراسىن جەتىلدىرۋ جانە امالياتتان وتكىزۋدەي نەگىزدى مىقتاپ يگەرىپ، بۇقارالىق سيپاتتى رۋحاني وركەنيەتتى ورىن قۇرۋ قيمىلدارىن ىشكەرىلەي ورىستەتىپ، «حالىققا پايدا جەتكىزۋ، حالىققا تيىمدىلىك جەتكىزۋ» ماقساتىن كورنەكتىلەندىرىپ، قالا ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىن جانە قوعامدىق ىستەردىڭ جاپپاي ىلگەرىلەۋىن كۇش سالا جەدەلدەتتى. مەملەكەتتىك وركەنيەتتى قالا، وركەنيەتتى قىستاق، قالاشىق، وركەنيەتتى ورىندى باعالاۋدا تىڭ تابىستارعا ۇزدىكسىز قول جەتتى، ءۇرىمجى قالاسى، اقسۋ قالاسى، قۇمىل قالاسى، سانجى قالاسى، بۇراتالا قالاسى، چارقىلىق اۋدانى سياقتىلار مەملەكەتتىك وركەنيەتتى قالاعا كورسەتىلدى، ولاردىڭ وركەنيەتتى قالا قۇرۋ ساپاسى ۇزدىكسىز جوعارىلاپ، ونەگەلىك، جەتەكشىلىك رولى بارعان سايىن كۇشەيدى.

    «سالەمەتسىز، ءوزىڭىزدىڭ جانە باسقالاردىڭ باس اماندىعى ءۇشىن، قاتىناس قاعيداسىنا بويسۇنىپ، جاسىل شىراق جانعاندا ءجۇرىڭىز». «اجە، مۇندا وتىرىڭىز». جۇرگىنشىلەردىڭ جولدان كەسىپ ءوتۋ جاعدايى دا بىرتىندەپ ازايدى، كوشە اۆتوبۋزدارىندا ادەپپەن ورىن بەرەتىندەر دە كوبەيدى، ليفتكە شىققاندا، زات ساتىپ العاندا، بەلەت ساتىپ العاندا، تاماقتانعاندا سانالىلىقپەن قاتارعا تۇرۋ ادامداردىڭ سانالى ارەكەتىنە اينالدى... وسىنداي ۇساق - تۇيەك وركەنيەتتى ارەكەتتەر سانسىزداعان ادامنىڭ تۇرمىسىمەن قابىستى.

    سونىمەن قاتار، تۇتاس رايونىمىزدىڭ جەر - جەرىندەگى وركەنيەت كەڭسەلەرى جۇڭگو − ازيا - ەۆروپا كورمەسىن، اۆتونوميالى رايونىمىز قۇرىلعانىنىڭ 60 جىلدىعىن جانە مەملەكەتتىك 13 - كەزەكتى قىسقى سپورت جارىسىن ارقاۋ ەتىپ، قورشاعان ورتانى جالپى بەتتىك رەتتەۋ، جونگە سالۋ، ۇگىت ورتاسىن جاساۋ، وركەنيەت، ادەپ - يبا تاربيەسى، ەرىكتى قىزمەت كورسەتۋ سياقتى قيمىلداردى تىڭعىلىقتى ورىستەتىپ، ءىرى ىستەردى، قۋانىشتى ىستەردى كەرەمەت وتكىزۋ، شينجياڭدىقتاردىڭ تاماشا رۋحاني بەينەسىن ايگىلەۋ ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكپەن مىندەت وتەدى.

    وركەنيەت ورەسى ءبىر رايوننىڭ دامۋىنىڭ شىنايى ورەسىن بەلگىلەيدى. بەرتىنگى جىلداردا تيانشاننىڭ تۇستىگى مەن تەرىستىگىندە بۇقارالىق رۋحاني وركەنيەت قۇرۋ قيمىلدارى دابىرالى ورىستەتىلدى، وركەنيەتتىڭ ۇرىعى ادامداردىڭ جۇرەگىنە تەرەڭ ۇيالادى، تۇتاس رايونىمىزداعى قالا، اۋىلداردىڭ ورتا كەلبەتىندە جانە بۇقارانىڭ رۋحاني بەينەسىندە شىت جاڭا وزگەرىستەر بولدى.

جاۋاپتى رەداكتور:سايراش تۇرارجان قىزى