بازاردىڭ بابىن، ساۋدانىڭ ءسانىن كەلتىرگەن «مويىنتاي»

    («مويىنتاي» ءسۇت ونىمدەرى سەلبەستىك كووپەراتيۆى جايلى)

    ءتىلشىمىز جاۋھار بولاتبەك قىزى حابارلايدى. «تۇلپار مەكەنى» اتالعان موڭعۇلكۇرە اۋدانىندا شىلدەنىڭ 16-جۇلدىزى جۇڭگو شينجياڭ ىلە تۇلپارى حالىقارالىق ساياحات مەرەكەسى سالتاناتپەن باستالعانى بارشاعا ءمالىم. اتالعان مەرەكەنىڭ باستى شوعىرلى قيمىلدارى 16-، 18-شىلدە كۇندەرىنە ورنالاستىرىلىپ، 25-شىلدەگە دەيىن جالعاستى.

    مەرەكەنىڭ اشىلۋ سالتى، جەر قايىستىرا جۇيتكىگەن تۇلپارلار، ۇشقىر ات بايگەسى جانە ۇلتتىق ءتۇس العان قيمىلدار وزگەشە ەرەكشەلىگىمەن تۇس – تۇستان كەلگەن ساياحاتشىلاردى باۋرادى. قاز – قاتار تىگىلگەن اقبوز ۇيلەر رايونىنداعى كاسىپورىنداردىڭ ۇلتتىق ونىمدەرى (اس – سۋ كورمەسى) كورمەسىنە موڭعۇلكۇرەدەگى 8 اۋىل - فەرمادان كاسىپورىندار كەلىپ قاتىناستى. جارمەڭكەدە قاراسۋ قالاشىعىنان كەلىپ قاتىناسقان »مويىنتاي ءسۇت ونىمدەرى سەلبەستىك كووپەراتيۆىنىڭ «ساۋداسى ەرەكشە كۇسەت بولىپ، مەرەكەنىڭ ءبىرىنشى كۇنى 6000 - 7000 يۋاننىڭ ساۋداسىن ىستەگەن، سونداي – اق ەلىمىزدەگى «اليبابا» توبى سەكىلدى ايگىلى سەرىكتەستىكتەردىڭ ۇرىمجىدەگى بولىمشەسىنەن قاتىستى ادامدار كەلىپ، سەنىمدى سەلبەستىك ورناتۋ، ونىمدەردىڭ بازارىن كەڭەيتۋ تالابىن دا قويدى.

    «مويىنتاي» ءسۇت ونىمدەرى سەلبەستىك كووپەراتيۆى — تۇلعالىق جاقتان مالشى - ديقانداردى نەگىز ەتكەن كاسىپورىن. اتالعان كووپەراتيۆتىڭ ساۋداسى كىشى-گىرىم شاعىن دۇكەننەن باستاۋ العان ەدى، 2014 - جىلدىڭ مامىر ايىندا 6 سەميا بىرلەسىپ قۇرعان.

    العاشىندا بازاردىڭ سۇرانىسىنا، سونداي - اق حانزۋ، قازاق جانە باسقالاي از ۇلتتاردىڭ ماشينامەن جاساعانعا قاراعاندا قولمەن جاساعان قۇرتتى ۇناتىپ جەۋ تالابىنا ساي، قولمەن جاساعان 3-4 ءتۇرلى قۇرتتى بازارعا سالعان. كەيىن كەلە، ءۇرىمجى، التايدىڭ باسقالاي جاساۋ تەحنيكالارىن ۇيرەنىپ، قۇرت تۇرلەرىن مولايتقان، باستىسى سىقپا قۇرت، دوڭگەلەك قۇرت، قايناتپا، سۇزبە قۇرت، ىرىمشىكتىك سۇزبە ءتۇرى قاتارلى ءونىم تۇرلەرى بار. قۋانارلىعى، ءونىم بازارعا سالىنىسىمەن، الارمانداردىڭ قىزۋ قارسى الۋىنا يە بولىپ، الارمانداردىڭ قاجەتسىنۋ مولشەرى قامداۋدان اسىپ تۇسكەن.

    كەيىن كەلە اۋداندىق ۇكىمەت جانە قالاشىق بۇل شاعىن دۇكەننىڭ جۇرگىزگەن جۇمىستارى مەن وندىرگەن ونىمدەرىنەن حابار تاۋىپ، قولداۋ ۇيعارىمىنا كەلىپ، 200 شارشىمەترلىك ءۇي جانە ىشىندەگى ءتۇرلى اسپاپ، جابدىق، سايماندارىن اقىسىز پايدالانۋعا بەرىپ، كاسىپتىڭ اناعۇرلىم دامۋىنا جەتەكشىلىك ەتىپ، قولداپ - قۋاتتاپ، ونان ارى جاقسى ىستەۋلەرىنە زور دەمەۋ بەردى. وسىلايشا، ساۋدا كولەمىنىڭ ۇلعايۋى، جۇمىس مولشەرىنىڭ ارتۋىنا بايلانىستى، كووپەراتيۆ جۇمىسشى قوسىنىنىڭ سانى مولايىپ، قىزمەتكەرلەر سانى 30 ادامعا جەتكەن. بۇدان سىرت، اۋىلداعى مالشىلاردىڭ سيىر ءسۇتىن تۇراقتى تۇردە ساتىپ الىپ، ولاردى قوسىمشا كاسىپتەندىرگەن. سونداي-اق اۋىلداعى مەكتەپتەردى قولمەن ۇيىتىلعان ايران جانە ءسۇت ونىمدەرىمەن تۇراقتى تۇردە قامداعان، بۇل قازىرگە دەيىن جالعاسۋدا.

    كووپەراتيۆتىڭ ءونىم تۇرلەرى قازىر 18 تۇرگە جەتكەن. باستىسى، قىمىز، ايران جانە قۇرت (8 - 9 ءتۇرلى) تۇرلەرىن ءوز ىشىنە قامتيدى.

    كووپەراتيۆ بازارعا بەت العاننان بەرى، كوپتەگەن جارمەڭكەلەرگە قاتىناسىپ كەلگەن. 2016 - جىلى 4 – كەزەكتى جىبەك جولى شينجياڭ مادەني جاسامپازدىق شارۋاشىلىعى كورمەسىنە قاتىناسىپ، «مادەني مۇرالاردى جالعاستىرعان» دەگەن تاڭداۋلى اتاققا يە بولىپ، وبلىس جاعىنان باعالانعان.

    سوڭىندا كووپەراتيۆتىڭ جاۋاپتىسى اينۇر بايجۇما قىزى كووپەراتيۆتىڭ دامۋى، بولاشاقتاعى بەتالىسى جونىندە بىلاي دەدى: «ءبىرىنشى، ەڭ نەگىزگى ماسەلە — جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەكاقى ماسەلەسىن شەشىم ەتىپ، تولىق بەرۋدەن بىرتىندەپ وسىرۋگە ءوتۋ، بۇل ماسەلى شەشۋدىڭ تەتىگى — ساۋدا كولەمىن كەڭەيتۋ. ەكىنشى، ءونىمنىڭ ساپاسىن جوعارىلاتۋ كەرەك. ءۇشىنشى، تۇراقتىلىقتى ساقتاپ دامۋ ءۇشىن، تۇراقتى قاريدار تابۋ. وسى جولعى تۇلپار مەرەكەسىندەگى ‹اليبابا› سەرىكتەستىگىنىڭ سەلبەسۋ تالابىن قويۋى بىزگە زور ءۇمىت اكەلدى، ءسۇت ونىمدەرى ىشكى ولكەلەرگە، ءتىپتى شەتەلدەرگە جەتكىزىلىپ ساتىلسا، ءوندىرىلۋ مولشەرى ارتىپ، جۇمىسكەرلەردىڭ ەڭبەكاقىسى دا جوعارىلايتىن ەدى. سونىمەن ءبىر ۋاقىتتا، مالشىلاردىڭ قوسىمشا كاسىپ — ءسۇت ساتۋدان دا مول پايدا تابۋىنا كومەگى تيەدى، وسى ارقىلى ءتىپتى دە كوپ ادامدى اۋقاتتانۋعا باستاي الامىز».

    ول تاعى بىلاي دەدى: «موڭعۇلكۇرە قوڭىر سيىرى ءسۇتىنىڭ ساپاسى جوعارى، ءدامى وزگەشە كەلەدى. ويتكەنى بۇل ارانىڭ اۋا رايى ىلعالدى، ءشوبى شۇيگىن. جايلىمدا جايىلعان مال بۇلدىرگەن سەكىلدى جەمىستەر، ءدارى شوپتەرمەن قورەكتەنەتىندىكتەن، ىشكەن ءسۇت پەن قىمىزىڭىز بۇلدىرگەن تاتيدى. سوندىقتان، جاسالىپ شىققان ونىمدەرىمىزدىڭ ساپاسى جوعارى، ءدامى وزگەشە. سونىمەن ءبىر ۋاقىتتا، ادامنىڭ دەنساۋلىق ەرەكشەلىگىنە قاراي ءتۇرلى ونىمدەردى وندىرەمىز. مىسالى، ىرىمشىك، ماي قۇرت، قايناتپا قۇرت، كوك قۇرت، كوك قاتىق قاتارلى ونىمدەر باۋىرى مايلاسقان، قان باسىمى بارلارعا لايىق. قان قىسىمى تومەن، دەنەسى ءالسىز نەمەسە جۇكتى ايەلدەرگە ماي قاتىق پايدالى، اسىرەسە، كوك قاتىق قان باسىم، قان مايلاسۋ، سەمىزدىك قاتارلىلارعا ەرەكشە پايدالى».

    «ۇيىمداسىپ ىستەگەن ءار ءىستىڭ ءبىر ءسانى بار» دەگەندەيىن، شاعىن دۇكەننەن ساۋداسى شالقىعان كولەمدى كووپەراتيۆكە اينالعان مويىنتايدىڭ الار اسۋىنىڭ بيىك بولاتىنىنا سەنىمىمىز كامىل.

جاۋاپتى رەداكتور:سايراش تۇرارجان قىزى