قارىز الۋشى ولسە، قارىز اقشانى قالاي قۋزاۋ كەرەك

    2012 - جىلى ساۋىردە تالاپكەر ايقىن جاۋاپكەر قارقىنعا 15 مىڭ يۋان قارىز بەرىپ، ءبىر جىلدا قايتارىپ بەرۋ جونىندە قولحات جازىپ ءارى گۇلسىمدى كەپىل رەتىندە قول قويدىرادى. ءبىراق تالاي رەت قۋزاسا دا جاۋاپكەر قارقىن ۋاعىندا قايتارىپ بەرمەيدى، ءبىر جىلدان كەيىن جاۋاپكەر قارقىن اۋرۋ سەبەبىنەن قايتىس بولىپ كەتەدى، سونىمەن تالاپكەر ايقىن جاۋاپكەردىڭ جولداسى ايمان مەن كەپىل بولعان گۇلسىمنىڭ ۇستىنەن 15 مىڭ يۋاندى قايتارىپ بەرۋ جونىندە ارىز بەرەدى، كەپىل بولعان گۇلسىم سوت ۇستىندە «بۇل اقشانى مەن ىستەتپەدىم، تەك قارقىنعا كومەكتەسىپ كەپىل بولدىم، جولداسى ايمان قايتارسىن» دەيدى.

    حالىق سوتى مەكەمەسى سوت اشىپ تەكسەرۋ ارقىلى قارقىن قايتىس بولاردان بۇرىن تالاپكەردەن تۇرمىسقا ىستەتۋ ءۇشىن تالاپكەرگە قولحات جازىپ قارىز العان، دوسى گۇلسىمدى كەپىل رەتىندە قول قويدىرعان، كەيىن ەكونوميكالىق جاعدايى كەلمەي ۋاعىندا قايتارىپ بەرە الماي قالعاندىعى انىقتالدى. سوت بارىسىندا قارىز الۋشىنىڭ جولداسى ايمان «بۇل قارىزدى جولداسىم كوزى ءتىرى كەزىندە تۇرمىسقا ىستەتۋ ءۇشىن العاندىعى شىندىق، مەن ءوزىم جاۋاپتى بولىپ قايتارايىن» دەپ كەلىسىمگە كەلەدى. ەگەر ۋاقىتىندا قايتارىپ بەرە الماسا، كەپىل بولعان گۇلسىم ىلىكتەس جاۋاپكەرشىلىك ارقالايتىن بولادى.

    سوندىقتان قارىز الۋشىنىڭ قايتىس بولۋىمەن قارىزدى قايتارۋ مىندەتى جوعالمايدى، قارىز الۋشىنىڭ زاڭدى مۇراگەرىنىڭ جانە كەپىل بولۋشىنىڭ بار - جوقتىعىنا قاراۋ كەرەك، قارىز الۋشى قايتىس بولعاننان كەيىن، «مۇراگەرلىك زاڭى» بويىنشا مۇرا قالدىرۋشىنىڭ تولەۋگە ءتيىستى باجى سوماسى مەن قارىزىن قايتارۋ كەرەك. تولەيتىن باجى سوماسى مەن قايتاراتىن قارىزى ونىڭ قالعان مۇراسىنىڭ ناقتى قۇنىمەن شەكتەلەدى، مۇراسىنىڭ ءىس جۇزىندىك قۇنىنان اسىپ كەتكەن بولەگىن مۇراگەرلىك ەتۋشىنىڭ وزدىگىنەن قايتارۋى بۇل شەكتەمەگە ۇشىرامايدى. مۇراگەر مۇرادان بەزسە، مۇرا قالدىرۋشىنىڭ زاڭ بويىنشا قايتارىلاتىن باجى سوماسى مەن قارىزىن قايتارۋ جاۋاپكەرشىلىگىن ارقالاماۋىنا بولادى.

    «ەڭ جوعارى حالىق سوتى مەكەمەسىنىڭ <جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ نەكە زاڭىن> قولدانۋداعى ءبىرقانشا ماسەلەلەر جونىندەگى ءادىليالىق تۇسىندىرمەسىنىڭ (2 )» 26 - تارماعىندا: «ەرلى - زايىپتىلاردىڭ ءبىر جاعى قايتىس بولعان بولسا، قالعان ءبىر جاعى نەكە قاتىناسى ساقتالىپ تۇرعان مەزگىلدەگى قارىزىنا ىلىكتەس جاۋاپكەرشىلىك ارقالاپ قايتارۋى ءتيىس، ەگەر قايتىس بولۋشى مەن جولداسى اراسىندا مال - مۇلىك كەلىسىمى بار بولسا دا جولداسىنان قارىزدى قايتارۋىن تالاپ ەتۋىنە بولادى» دەپ بەلگىلەنگەن.

    كەپىل دەگەنىمىز كەپىلدىك ەتۋشى مەن قارىز الۋشىنىڭ اراسىنداعى كەلىسىم، قارىز الۋشى قارىز مىندەتىن ۋاعىندا قايتارماعان جاعدايدا كەپىلدىك ەتۋشىنىڭ كەلىسىم بويىنشا قارىزدى قايتارۋ نەمەسە جاۋاپكەرشىلىكتى ارقالاۋ ارەكەتى سانالادى. سونىمەن بىرگە، «كەپىلدىك زاڭىنىڭ» 19 - تارماعىندا: «داۋگەرلەر كەپىلدىك ەتۋ فورماسىنا كەلىسپەسە نەمەسە انىق بولماسا، ىلىكتەس جاۋاپكەرشىلىگىن ارقالايدى» دەپ؛ 18 - تارماعىندا: «ىلىكتەس جاۋاپكەرشىلىك ارقالايتىن كەپىلدىك ەتۋشى توقتامدا بەلگىلەنگەن قارىز قايتارۋ ۋاقىتى تولعاندا قارىز قايتارۋ مىندەتىن وتەمەسە، قارىز يەسى قارىز الۋشىدان قارىزدى قايتارۋدى وتىنۋىنە نەمەسە كەپىلدىك ەتۋشىدەن كەپىلدىك ەتۋ كولەمى ىشىندە قارىزدى قايتارۋدى تالاپ ەتۋىنە بولادى» دەپ بەلگىلەنگەن. سوندىقتان بۇل دەلو جونىنەن العاندا، قارىز الۋشى قارقىن قايتىس بولىپ كەتكەنىمەن، قارىزدى قايتارۋ مىندەتى جوعالمايدى، ءبىرىنشى رەتتەگى زاڭدى مۇراگەرى بولعان جولداسى مۇراگەرلىك كولەمىندە جاۋاپتى بولىپ قايتارادى، كەپىل بولۋشى دا كەلىسىم بويىنشا كەپىلدىك كولەمى ىشىندە ىلىكتەس جاۋاپكەرشىلىگىن ارقالاۋى كەرەك.

جاۋاپتى رەداكتور:الىمبەك نۇرالين