جازۋشى ساپار ءتيىپ ۇلىنىڭ شىعارماشىلىق تالقى جيىنى وزدىرىلدى

    مۇراتقان مۇقان ۇلى حابارلايدى. 42 جىلدىق عۇمىرىن وقۋ-اعارتۋ ىسىنە ارناعان، ۇلاعاتتى ۇستاز، سوناۋ وتكەن عاسىردىڭ 80-جىلدارىنان باستاپ ادەبيەت جاسامپازدىعىمەن شۇعىلدانىپ، 70 تىڭ جەلكەسىنە شىقسادا قولىنان قالامىن تاستاماي، وزىندىك ەرەكشەلىگىمەن، ساتيرالىق تاسىلگە تولى سۋرەتكەرلىگىمەن، وقىرمانىن قىزىقتىرا وتىرىپ تەرەڭ ويعا باتىراتىن اڭگىمەلەرى ارقىلى ادەبيەتىنىڭ وركەندەۋىمەن گۇلدەنۋىنە تىنباي ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقان جازۋشى ساپار ءتيىپ ۇلىنىڭ شىعارماشىلىق تالعى جيىنى 25-شىلدە كۇنى شونجى اۋداندىق پارتيا مەكتەبىنىڭ جيىن زالىندا ءوز مارەسىنە جەتتى.

    بۇل رەتكى تالقى جيىنىن سانجى وبلىستىق ادەبيەت-كوركومونەرشىلەر بىرلەستىگى ۇيىمداستىرىپ، شونجى اۋداندىق پارتكوم ۇگىت ءبولىمى ۇستىنە الىپ وتكىزدى.

    شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايوندىق جازۋشىلار قوعامنىڭ بۇرىنعى ورىنباسار ءتوراعاسى ءشامىس قۇمار ۇلى، جازۋشى قۇسان قۇرمانقان ۇلى، اقان جاقيا ۇلى، قايسا ءتۇسىپ ۇلى، سەرىك سەيتقازى ۇلى، نۇرباق جوپاي ۇلى، مۇرال ساقاسىن ۇلى قاتارلى اقىن-جازۋشىلار ساپارءتيىپ ۇلىنىڭ شىعارماشىلىق تالقى جينالىسىندا جازۋشىنىڭ شىعارمالارىن سىن-ساراپقا سالىپ ءسوز سويلەدى.

    بۇل رەتكى شىعارماشىلىق تالقى جيىنىن قارىمدى قالامگەر، دارىندى اۋدارماشى قايشا تاباراك قىزى باسقاردى.

    ساپار ءٴتيىپ ۇلى 1945-جىلى 10-جەلتوقساندا موڭعۇليا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ قوبدا ايماعىندا دۇنيەگە كەلگەن. شونجى باستاۋىش مەكتەبى، وقىتۋشىلاردىڭ ءٴبىلىم اسىرۋ مەكتەبى، ەرەسەكتەر كاسىپتىك وقىتۋ ورتالىقتارىندا 42 جىل ۇستازدىقپەن شۇعىلدانعان ساپار ءٴتيىپ ۇلى شينجياڭ جازۋشىلار قوعامىنىڭ، سانجى حۇيزۋ اۆتونوميالى وبلىسى جازۋشىلار قوعامىنىڭ مۇشەسى. شونجى ەرەسەكتەر كاسىپتىك وقىتۋ ورتالىعىنىڭ اعا لەكتورى.

    ول 1980-جىلداردان باستاپ ادەبي جاسامپازدىقپەن شۇعىلدانعان. قازىرگە دەيىن 77 اڭگىمە، 5 پوۆەست، 60 تان استام پەداگوگيكالىق، پسيحولوگيالىق، پۋبليستيكالىق ماقالالار جازىپ جاريالادى. «قاسىرت تۇنباسى» اتتى اڭگىمە-پوۆەستەر جيناعى 2003-جىلى شينجياڭ حالىق باسپاسىنان، «بۇگىنىگى اڭگىمەلەر» جيناعى 2016-جىلى ۇلتتار باسپاسىنان جارىق كورگەن. «20-عاسىر ادەبيەتى»، «سارى اتاننىڭ سىرى»، «جۇزدەن جۇيرىك» اتتى جيناقتارعا اڭگىمەلەرى ەنگەن. «شونجى اۋدانىنىڭ حالىق اڭىز-ەرتەگىلەرى»، «ۋماچاڭ وقۋ-اعارتۋ شەجىرەسى» قاتارلى كىتاپتاردى قۇراستىرىپ باسپادان شىعاردى.

    ساپار ءتيىپ ۇلىنىڭ ءومىر جولىنا كوز جۇگىرتسەك، ەڭ اۋەلى اقپارات سالاسىنا ات شالدىرىپ، كەيىن يۋمەر، قىسقا اڭگىمەلەر ارقىلى كوركەم ادەبيەتكە قادام قويعانى ءمالىم.

    ول قالام قۋاتى جانە قوعامدىق بولىمىستى ۇزاقتان باقىلاۋ تۇرعىسىنان دا ادەبيەتكە ۇلكەن دايىندىق جانە كۇشتى ىنتا-جىگەرمەن كەلگەن ادام. جازۋشى سەرىك سەيتقازى ۇلى ايتقانداي: «ساپار تۆەرچەستۋاسىنداعى ومىرگە قانىقتىق،ءاربىر دەتالدارىنداعى ۇساق بۋىندارىنا دەيىن ءمان بەرە جازۋىنان جانە وسىنداي قاراپايىم بولىمىستار ارقىلى قوعامدىق ءماندى ماسەلەلەردى كورسەتە الۋىنان ونىڭ ادەبيەتكە بەي-جاي قارامايتىن جاۋاپكەرشىلىگى كۇشتى جازۋشى ەكەندىگى مەن مۇندالايدى».

    ساپار ءٴتيىپ ۇلىنىڭ اڭگىمەلەرىنىڭ مازمۇنى ٴءار الۋان تاقىرىپتا اڭگىمەلەردىڭ دەنى قازىرگى قوعامداعى جاعدايلار ٴءسوز بولادى، ونىڭ كەيىپكەرلەرى وزدەرىنە ءتان ءتىلى، دارا مىنەز-قۇلىقتارمەن وقىرماندارىن وزىنە باۋرايدى. ونىڭ اڭگىمەلەرىنىڭ باسىم كوپ ءبولىمى رەفورمادان كەيىنگى وقيعالارمەن تولعاقتى وي ورامىنا قاراي تۇرلىشە سيۋجەت قالىپتاستىرىپ، ءومىردىڭ ءار سالاسىنان بوي كورسەتىپ، يۋمەرلى سىر شەرتەدى.سونىمەن بىرگە، رەفورما جاساپ ەسىك اشقاننان بەرى قاراي، ۇشقان قۇستاي دامىعان زامانا اۋقىمىنا ىلەسە الماي، ودان قالسا كەيبىر بۇرىنعى ٴءداستۇرلى كوزقاراستاردان ٴءالى دە ارىلا الماي كەلە جاتقان ادامدارىمىزدى اۆتور وتە قىراعىلىقپەن باقىلاپ، ءٴوز قالامى ارقىلى قاتاڭ سىنعا الىپ، ۇلتىمىزدىڭ كەرەاناۋ يدەيالارىن تۇزەتۋگە، زامانا كوشىنە ىلەسىپ، وزىق ورەلى ۇلتتاردىڭ قاتارىنان بولۋدى كوزدەيدى، ٴارى سول جولعا باعىت-باعدار سىلتەپ، ىزگى تىلەگىن بىلدىرەدى.

    ال كەيبىر اڭگىمەلەرىندە جاساعان ورتا، جان-جانۋارلار جايىندا ءٴسوز بولادى. وندا قازىرگى ورتانىڭ لاستانۋى، ادامداردىڭ ورتانى قورعاۋ جاعىنداعى ىستەپ وتىرعان جاۋاپكەرسىزدىكتەرىن قاتتى سىنعا الادى. ورتانىڭ لاستانۋى ارينە جاراتىلىستىق ورتادا جاساپ وتىرعان جابايى حايۋاناتتاردىڭ تىرشىلىك تىنىسىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى.

جاۋاپتى رەداكتور:سايراش تۇرارجان قىزى