ساحناعا ءسان قوسقان كۇنبيكە

    قالياكبار ۇسەمقان ۇلى

    بۇگىنگى تاڭدا، كوپ باعىتقا قاراي قۇلاش سەرمەگەن جۇرگىزۋشىلىك ونەرى جايلى ءسوز قوزعاساق، كوبىمىزدىڭ كوز الدىمىزعا ساۋىق كەشتەردىڭ «اساباسى» الدىمەن ەلەستەيدى. كۇندەلىكتى تۇرمىستا توي جۇرگىزۋشىنى «اسابا»، «تامادا» دەپ، كولەمدى ساۋىق - كەش، كونسەرتتەردىڭ ساحنالىق رەت - ءتارتىبىن جاريالاپ، ءىس - شاراعا جەتەكشىلىك ەتۋشىنى «جۇرگىزۋشى» دەپ ءبولىپ اتاپ جۇرگەنىمىزبەن، ءتۇپ مانىنەن العاندا، جۇرگىزۋشى اتاۋى راديو، تەلەۆيزيا باعدارلامالارىن تىكە جۇرگىزەتىن اقپارات قىزمەتكەرلەرىن دە، سالتاناتتى ساحنالارداعى ساۋىق كەشتەر مەن ءتۇرلى مادەني ءىس - شارالاردا ءسوز تىزگىنىن ۇستاپ، كورەرمەندەردى (تىڭدارمانداردى) جەتەلەۋشى رولىن اتقارۋشىلاردى دا قامتيدى.

    جۇرگىزۋشىلىك ونەرى جۇڭگو قازاق مادەنيەت - كوركەمونەر سالاسىنداعى كەش وركەندەگەن سالانىڭ ءبىرى. وتكەن عاسىردىڭ سوڭعى مەزگىلىنەن باستاپ ونەر رەتىندە تانىلا باستاعان بۇل كاسىپتىڭ كوشىن باستابىندا بەتاشارشىلار باستاپ، كەيىندەي كەلە ءسوزى شىمىر، شەشەن ءتىلدى قىز - جىگىتتەر قوستاسا، قازىرگى تاڭدا جوعارى وقۋ ورىندارىنان ديكتور، جۇرگىزۋشىلىككە تاربيەلەيتىن كاسىپتىك كلاستار اشىلعاننان كەيىن، ونەر ساحناسىنا ەكى تىلگە دە جۇيرىك جۇرگىزۋشىلەر اتالعان كاسىپتىڭ كوشىن باستاپ ءجۇر. بۇگىن ءبىز ءسوز ەتكەلى وتىرعان جاس جۇرگىزۋشى كۇنبيكە نۇر قىزى دا مىنە وسى توپتىڭ ورتاسىنان وق بويى وزىق شىققان تانىمالى جۇرگىزۋشىلەردىڭ ءبىرى.

    «اكە كورگەن وق جونار» دەگەندەي، جاستايىنان اكەسى نۇر ءنۇسىپقان ۇلىنىڭ ەل اراسىنداعى جۇرگىزۋشىلىك ونەرىنە ەلىكتەي ءجۇرىپ، ءان - بيگە، جۇرگىزۋشىلىك، سانگەرلىك كاسىپتەرگە اۋەس وسكەن كۇنبيكە باستاۋىش مەكتەپ وقىپ جۇرگەن شاعىندا - اق سالتاناتتى ساحناعا قادام قويدى. باستابىندا مەكتەپتە وتكىزىلەتىن مادەني قيمىلدارعا جۇرگىزۋشىلىك ىستەپ، بىرتە - بىرتە رايونىمىز كولەمىندەگى ماڭىزدى شارالاردىڭ جۇرگىزۋشىلىك مىندەتىن اتقارا باستاعان ول 2005 - جىلى بەيجيڭدە وتكىزىلگەن «بالالىق جىرىن اسقاقتاتىپ، بەيجيڭدى بيمەن تەربەيىك» اتىنداعى جۇڭگو بالدىرعاندار كوركەمونەر جارىسىندا جۇرگىزۋشىلىك باسەكەسىنەن التىن مەدال، ءبي جارىسىنان كۇمىس مەدال الىپ، ونەردەگى دوداسىنىڭ «تۇساۋىن» تاۋداي ناتيجەمەن كەستى.

    كاسىپتىك تۇرعىدان العاندا، بەلگىلى ءبىر باعدارلامانى نەمەسە مادەني شارانى تالاپقا ساي تارتىمدى جۇرگىزۋ جۇرگىزۋشىدەن دارىندىلىقتى، قابىلەتتىلىكتى، العىرلىقتى تالاپ ەتەتىنى بەلگىلى. جاس تا بولسا جالىنىن بايقاتىپ، وسى تالاپتاردىڭ ۇددەسىنەن شىعا بىلگەن كۇنبيكەنىڭ ساحنالىق وبرازى مەن ۇلتتىق كيىمىن كيىپ، توتىداي تۇرلەنگەن سۇلۋ سىمباتى، اۋەزىنىڭ اسەمدىگى ۇلتىمىز ونەر سۇيەر قاۋىمىن عانا ەمەس، حانزۋ كورەرمەندەردى دە ايرىقشا باۋرادى. «جەتى جۇرتتىڭ ءتىلىن بىلسەڭ، جەتى بەلدەن اسقانىڭ» دەگەندەي، كۇنبيكەنىڭ «قوس تىلدە» جۇرگىزۋشىلىك جاساۋى ونىڭ ونەردەگى ءورىسىن كەڭەيتە ءتۇستى. وتە - موتە، 2006 - جىلى رايونىمىزدا وتكىزىلگەن تۇڭعىش كەزەكتى قوس تىلدە سويلەۋ جارىسىندا «10 ۇزدىك قوس ءتىلدى ورەننىڭ» ءبىرى بولىپ باعالانۋى ونەرگە تالپىنعان جاستىڭ ءۇمىتىن ءتىپتى ۇشتاي ءتۇسىپتى. سودان باستاپ كۇيتۇن، قاراماي، مايتاۋ قالالارىندا وتكەن جاس وسپىرىمدەردىڭ مادەني شارالارىنىڭ جۇرگىزۋشىلىك جۇمىسىنا قالاپ شاقىرىلاتىن كۇنبيكە شينجياڭ كوركەمونەر ينستيتۋتىنىڭ تولىق كۋرس ديكتورلىق، جۇرگىزۋشىلىك كاسىبىنە قابىلدانعاننان كەيىن، كاسىبي بىلىكتىلىگىن جەتىلدىرە تۇسكەندىگىنىڭ ارقاسىندا، رايونىمىزدىڭ ءىشى - سىرتىنداعى ۇلكەن ساحنالاردان كورىندى. ىلە قازاق اۆتونوميالى وبلىستىق اقىندار ايتىسى، حالىقارالىق ارۋلار بايقاۋىنىڭ شەشۋشى جارىسى، تايۋاندىق ايگىلى ءانشى جاۋ چۋاننىڭ، في شياڭنىڭ ءان كەشى سياقتى كولەمدى ءىس - شارالاردى جۇرگىزىپ، كورەرمەندەردىڭ ىقىلاسىنا بولەندى.

    كاسىبي تۇرعىدان ايتقاندا، جۇرگىزۋشى دەگەنىمىز تىڭداۋشىلار مەن كورەرمەندەردى باعدارلامانىڭ اينالاسىنا توپتاستىرۋعا شەبەر، سويلەۋ، بايانداۋ جانە ارتيستىك ونەردى مەڭگەرگەن سەزىمتال جان بولۋعا ءتيىس. بۇل تالاپتاردىڭ دا تۇپكى شارتىن تولىق ازىرلەگەن كۇنبيكە 2016 - جىلى ماۋسىم ايىندا ەلىمىزدەگى اۆتونوميالى رايونداردىڭ تۇڭعىش كەزەكتى ديكتور - جۇرگىزۋشىلەر جارىسىندا اعا جۇلدەگەر بولىپ، «ايگىلى جۇرگىزۋشى» سيلىعىمەن ماراپاتتالىپ، حانزۋ كورەرمەندەردىڭ اراسىنداعى تانىمالدىعى ارتسا، وسى جىلدىڭ تامىز ايىندا «اۆتونوميالى رايونىمىزدىڭ ساياحات وبراز ەلشىسى»، «قازاق ارۋى» سالاۋاتىمەن بەيجيڭدە اشىلعان بۇكىل مەملەكەتتىك 5 - كەزەكتى از ۇلت ادەبيەت - كوركەمونەرشىلەرىنىڭ ماجىلىسىنە قاتىناسىپ، از ۇلت ۋاكىلدەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە ءتوراعا شي جينپيڭنىڭ قابىلداۋىندا بولدى.

    «قازاق ارۋى» دەمەكشى، جۇرگىزۋشىلىكتەن سىرت، قازاق قىزدارىنا ءتان سۇلۋ سىمباتىمەن دە جۇرتتىڭ ىقىلاسىنا بولەنگەن كۇنبيكە سانگەرلىك ونەرىنەن دە باق سىناپ، ەلەۋلى ناتيجەگە قول جەتكىزگەن قىزدارىمىزدىڭ ءبىرى. «سىمباتتىنىڭ ءبارى سانگەر بولا بەرمەيدى» دەگەندەي، جۇرت الدىندا جارقىراپ كورىنۋ ءۇشىن، وي مەن بوي، سەزىم مەن سىمبات تۇگەل جاراسىم تابۋدان سىرت، ارەكەتتىڭ اسەمدىگى دە ماڭىزدى رول اتقاراتىن بۇل سالادا دا كۇنبيكە ءوز دەڭگەيىن قالىپتاستىرىپ ۇلگىردى دەسەك، وعان 2013 - جىلى ازيا بويىنشا وتكەن حالىقارالىق سىمبات باسەكەسىندە توپ جارعان «10 ۇزدىك سانگەردىڭ» ءبىرى؛ وسى جىلدىڭ سوڭىندا شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايوندىق ساياحات مەكەمەسى جاعىنان «شينجياڭ ساياحاتىنىڭ وبراز ەلشىسى»؛ 2014 - جىلى مەملەكەتتىك سانگەرلەر قوعامى جاعىنان «جۇڭگوداعى ايگىلى سانگەر» بولىپ باعالانعان كۇنبيكەنىڭ 2014 - جىلى قاڭتاردا استانامىز بەيجيڭدە مەملەكەتتىك ۇلتتىق ىستەر كوميتەتى جاعىنان ۇيىمداستىرىلعان «ارۋلار بايقاۋىندا» «قازاق ارۋى» اتانعانى ايعاق.

    سويلەگەندە ءتىلدىڭ ءتول تابيعاتىن جەتىك بىلەتىن، ءتىل بايلىعىنىڭ باي قورىن ءتيىمدى پايدالانا بىلەتىن، داۋىس ىرعاعى مەن ونىڭ تونى، جىلدامدىعى ۇيلەسىم تاپقان، قۇلاققا جاعىمدى، ءتۇر كەلبەتى دە كەلىستى، ءتۇسى جىلى، كورەرمەنمەن لايىقتى ءارى سىپايى قارىم - قاتىناس جاساي بىلەتىن جۇرگىزۋشىلەردى بىلىكتى ەتىپ تاربيەلەپ شىعارۋ − بۇگىنگى تاڭدا اسا وزەكتى تۇيىندەردىڭ ءبىرى. الايدا قازىرگى ساحنالاردا ءجۇزى جىلى بولعانىمەن، ءسوزى «سۋىق» جۇرگىزۋشىلەر، ءسوزى جىلى بولعانىمەن، ءجۇزى سۋىق جۇرگىزۋشىلەر دە كوپ كەزدەسەدى. كەرەك دەسەڭىز، جۇرگىزۋشىلىك ونەردىڭ قىرى مەن سىرىن تۇسىنبەي، كوپ ءسوزدى توپەلەي بەرۋدى «ونەر» ساناپ جۇرگەن جۇرگىزۋشىلەر دە بارشىلىق. شىنتۋايتىندا، تۇسىنگەن ادامعا جۇرگىزۋشىلىكتىڭ جۇگى تىم اۋىر. ويتكەنى جۇرگىزۋشىلىك − دايىن سەناريدى وقىپ بەرە سالۋ عانا ەمەس، كەرىسىنشە، جۇرگىزۋشى ادامنىڭ بۇكىل كونسەرتتىڭ نە باعدارلامانىڭ كوشىن تۇزەيتىنىن ەسكەرسەك، كۇنبيكە نۇر قىزىنىڭ سالتاناتتى ساۋىق كەشتەردى ەكى تىلدە ەمىن - ەركىن جۇرگىزىپ، كاسىبي تۇرعىدان كوپتىڭ ىقىلاسىنا بولەنۋى ۇلتىمىز ءۇشىن تاعى ءبىر ماقتانىش. وتە - موتە، از ۇلت جۇرگىزۋشىلەرىنىڭ اراسىنان كۇنبيكە سياقتى ەكى تىلدە جۇرگىزەتىن جۇرگىزۋشىلەردىڭ تىم از شىعاتىنىن ەسكەرسەك، قازاقتىڭ قاراپايىم قىزىنىڭ ونەرىمەن، كوپ ءتىل بىلۋدەي ەرەكشەلىگىمەن جۇرگىزۋشىلىك كاسىپتىڭ قىرى - سىرىن قانىق بىلەتىن حانزۋ مامانداردىڭ وڭ باعاسىن الۋى وڭاي ناتيجە ەمەس.

    كۇنبيكە نۇر قىزى قازىر شينجياڭ كوركەمونەر ينستيتۋتىنىڭ وسى كاسىپتىڭ تولىق كۋرسىن تاۋىسۋ الدىنداعى ستۋدەنتى. ونەردىڭ بايشەشەگى وركەن جايعان وسى ءبىر وقۋ ورنىندا ءوز ونەرىن ۇشتاۋمەن اينالىسىپ جاتقان ونىڭ 2016 - جىلى «ايگىلى جۇرگىزۋشى» سيلىعىن العاننان بەرى تانىمالدىعى ءتىپتى ارتا ءتۇستى. سوسىن دا شىعار، شينجياڭداعى اۋدان، ايماق، وبلىستاردىڭ ءتۇرلى مادەني شارالارىنا جۇرگىزۋشىلىك جاساۋعا ۇزبەي ۇسىنىس ەتىلۋدەن سىرت، جۇرگىزۋشىلىككە تاربيەلەيتىن كاسىپتىك ورىنداردىڭ ايرىقشا تالابى بويىنشا كاسىپتىك تۇرعىدان جەتەكشىلىك جاساۋمەن ابىگەر جۇرەتىن كۇنبيكەنىڭ «كۇن ءتارتىبى» دە كۇنى بۇرىن جاسالادى ەكەن. «شاقىرعان جەردىڭ بارىنە ۇلگىرۋ مۇمكىن ەمەس. ءبىراق ۋاقىت جار بەرسە، مەنىڭ ونەرىمدى قۇرمەتتەپ، جۇرگىزۋشىلىك جاساۋعا شاقىرعان ورىنداردىڭ بارىنەن قالماۋعا تىرىسام. سەبەبى، قاراپايىم تۇرعىدان ايتقاندا، جۇرگىزۋشىلىك كاسىپتىڭ باعاسى حالىقتىڭ ىقىلاسىمەن جوعارىلاپ، جۇرتتىڭ قولداپ - قۋاتتاۋىمەن داميدى عوي. ءبىر جاعىنان، ساباق وتۋگە ۇسىنىس ەتكەن ورىندارعا بارىپ ءوز تاجىريبەمدى تانىستىرىپ، ونەردەگى ويىمدى ءبولىسىپ ءجۇرمىن. بۇل دا مەن ءۇشىن كاسىپكە توسەلۋدىڭ تاعى ءبىر جولى»، - دەيدى ول «جۇرگىزۋشىلىك كاسىپتىڭ جاپاسى دا جالىقتىراتىن شىعار» دەگەن سۇراۋىمىزعا مۇقيات جاۋاپ قايىرىپ. «ماۋەلى اعاش ءيىلىپ تۇرادى» دەگەن وسى.

جاۋاپتى رەداكتور:سايراش تۇرارجان قىزى